قلعه گیوتنگه

قلعه گیو تنگه مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در دامغان، ۲۴کیلومتری غرب شهر امیریه، در مزرعه گیوتنگه واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۸ دی ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۲۹۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.درست روبروی کارخانه ابزار مهدی و در سمت شمالی جاده تهران ـ مشهد، جاده ای خاکی به صورت مارپیچ از مسیر اصلی جدا شده و راه خود را به سمت رشته کوه های البرز ادامه می دهد. به نظر می رسد این جاده به جایی ختم نشود به همین دلیل کمتر مورد توجه مسافران و حتی دامغانی ها قرار می گیرد. اما عبور از یک دشت سرسبز ـ البته در فصل بهار و تقریباً اوایل تابستان ـ شما را تا پای منطقه ای خوش آب و هوا و معتدل راهنمایی می کند که از گذشته های دور به “گیو تنگه” مشهور بوده است. جاده، خاکی و پر پیچ و خم و در برخی نقاط سنگلاخ می باشد و سخترین نقاط عبوری آن در مکان هایی است که جاده و بستر رودخانه فصلی همدیگر را قطع می کند. به هر حال با کمی احتیاط می توانید از آن عبور کنید. اولین سرسبزی که در قسمت شرقی جاده دیده می شود مربوط به باغ بزرگی است که با دیوارهای بلندی محصور شده است. به ناگهان طبیعت تغییر چهره می دهد و دشت پوشیده شده از گیاهان و بوته های کوچک جای خود را به درختان سر به فلک کشیده و انبوهی می دهد که در مسیر درهای منتهی به کوه ها و صخره های شمالی منطقه ادامه پیدا می کند. اکثر درختان این منطقه را درخت گردو و سیب تشکیل می دهد. جاده این دره را به دو بخش تقسیم کرده است بخش غربی آن که سرسبز و پوشیده از درخت است و بخش شرقی کوه ها و تپه های کم ارتفاعی که پوشیده از بوته های کوچک است. درختان گردو در بخش غربی دره با ترتیب و فاصله خاصی کنار هم کاشته شده است به گونه ای که مانند جنگل های شمال نور آفتاب کمتر مسیری را برای عبور و رسیدن به سطح زمین پیدا می کند.

giv-tange10

آب منطقه به دو طریق وارد دره سرسبز گیو تنگه می شود یک مسیر، آبی است که از سرچشمه های شمالی منطقه نشأت می گیرد و مسیری دیگر مربوط به قناتی می باشد که به تازگی جهاد کشاورزی لایروبی آن را انجام داده و آب را به کمک این قنات و البته جوی های سیمانی که ساخته است به منطقه تزریق می کند. این آب بسیار خنک و خوش گوار می باشد.

نام گیو تنگه برگرفته از شاهنامه فردوسی است که در آن این منطقه را محلی دانسته که رستم با دیوان جنگ کرده و آنها را در چاه دیو آرسک زندانی می کند. البته گیو نام داماد رستم است که گفته می شود برای رفتن به مازندران از این منطقه عبور کرده است. وجود قلعه ای بر فراز تپه ای بلند که کاملا مشرف بهمنطقه می باشد خود دلیل روشنی از جایگاه تاریخی آن می باشد. بومی های منطقه مسیر گیو تنگه را یکی از راه های مواصلاتی مهم بین دشت کویر و منطقه شمالی ایران، در گذشته های دور می دانند. قلعه گیو تنگه هم مانند تمامی قلاع شهرستان دامغان یکی از مکان های در اختیار اسماعیلیان بوده است. معمولا این نوع قلعه ها در مکان هایی استفاده می شده است که یا محل عبور و مرور مسافران به شمار آید و یا نقطه استراتژیک و دفاعی خاصی باشد و فاصله کم این قلعه با قلعه گردکوه، مهمترین پایگاه اسماعیلیان در دامغان، خود گواه با اهمیت بودن این قلعه است.

گذر زمان از قلعه به جز قسمت هایی از دیواره های خشتی و سنگی آن و همچنین دو سه برج دیده بانی چیز دیگری باقی نگذاشته است. با توجه به کوهستانی بودن منطقه، بخش زیادی از دیواره ها و برج های دیده بانی قلعه از سنگ ساخته شده است و قسمت های بالایی آن از خشت و گل. بخش جنوبی قلعه کمی سالم تر مانده است و دیواره ها و یکی از برج های آن هنوز به دور دست ها خیره شده اند. وقتی که داخل قلعه قرار می گیرید به راحتی می توانی تمامی نقاط منتهی به دره گیو تنگه را مشاهده کنید و تمامی رفت و آمدها را زیر نظر داشته باشید. در اطراف قلعه سفال های بسیاری ریخته شده است که هر کدام دارای نقش و نگارهای متفاوتی است برخی معمولی و بدون رنگ و لعاب و برخی رنگی و دارای نقش و نگار.

چند صد متر بعد عبور از آخرین درختان دره، تنگه ای نمایان می شود که دو طرف آن را صخره های بلند با شکل و ظاهری متفاوت در برگرفته است. بستر بزرگ رودخانه نشان از سیلاب های شدیدی دارد که در فصول پربارش منطقه جاری می شوند. یک مسیر ماشین رو هم در کنار رودخانه قرار دارد که تقریبا به راحتی می توان از آنجا با اتومبیل عبور کرد.

وجود تک درختانی که عظمت و سختی صخره ها را به سخره گرفته و ریشه های خود را در آنها پخش کرده اند زیبایی این منطقه بکر را دوچندان می کند. هر چند صد متر، شکل صخره ها تغییر می کند و هر کدام با توجه به آرایشی که فرسایش آب و خاک بر روی آنها انجام داده است، خودنمایی می کنند. از اواسط تنگه آب اندکی در بستر رودخانه دیده می شود که به آرامی جریان دارد و در مکان هایی که با صخره ها و سنگ های بزرگ مواجه شده است بیکار ننشسته و دست به دست هم آبشارهای کوچکی را تشکیل داده اند. کم کم از ارتفاع صخره ها کاسته می شود و دشت ها جای آنها را می گیرند. بستر رودخانه در حاشیه کناری دشت به راه خود ادامه می دهد و در دور دست ها ناپدید می شود.

اما از همه چیز صحبت کردیم به جز بادهای شدید این منطقه، اهالی اعتقاد دارند بادهای معروف دامغان از این محل آغاز می شود و شاید منظورشان این است که از این منطقه به بعد تا روستای مهماندوست و روستاهای شرقی شهرستان مرز وزش بادهای شدید دامغان به شمار می آید. اینجا ابرها هم مانند انسان ها راحترین مسیر را انتخاب می کنند و با توجه به اینکه دره گیو تنگه یکی از مسیرهایی است که رشته کوه های پیوسته البرز را از هم جدا کرده است، به راحتی از آن عبور می کنند و راه خود را به سمت دشت کویر ادامه می دهند.

به هر حال این منطقه می تواند یکی از مکان های مناسب برای گردشگران باشد. زیرا علاوه بر جاذبه های طبیعی، دارای آثار تاریخی نیز بوده و حتی وجود غاری زیبا در گیوتنگه و صخره های بلند آن می تواند در جذب توریسم ورزشی نیز بسیار مناسب باشد.

2 دیدگاه

  1. I have been so bedlwiered in the past but now it all makes sense!